Ahmed Midhat Efendi’nin Tarih-i Ulum’una Dair İzah, Şerh ve Mütalaalar

Asrımızın seçkin ve önde gelen edebiyatçılarından Ahmed Midhat Efendi Hazretleri, adının anlamına
uygun olarak Târîh-i Ulûm namıyla değerli bir kitap yazmaya başlamış ve eleştirel bir şekilde
incelenmek üzere kitabın “Mukaddime”sini göndermiş olduğundan ilk olarak yüzeysel bir şekilde
okundu. Başlangıçlarından sonuçlarına çıkarımda bulunuldu. Dilimizde çeşitli bilim dallarına dair bu
kadar güzel e...

Asrımızın seçkin ve önde gelen edebiyatçılarından Ahmed Midhat Efendi Hazretleri, adının anlamına
uygun olarak Târîh-i Ulûm namıyla değerli bir kitap yazmaya başlamış ve eleştirel bir şekilde
incelenmek üzere kitabın “Mukaddime”sini göndermiş olduğundan ilk olarak yüzeysel bir şekilde
okundu. Başlangıçlarından sonuçlarına çıkarımda bulunuldu. Dilimizde çeşitli bilim dallarına dair bu
kadar güzel eserler yazılmakta olduğundan bir de Târîh-i Ulûm (Bilimler Tarihi) yazılmasını çoktan
beri arzu ederdim. Lakin pek güç bir iş olduğundan, bunu gerçekleşmesi imkânsız bir temenni olarak
görürdüm. Ve her ne kadar Mukaddime-i İbn-i Haldûn’un Altıncı Bölümü bir bilimler tarihi demek ise
de bilimlerin İbn Haldûn asrındaki durumu ile günümüzdeki durumları arasında büyük fark var.
(…) Sonuç olarak, İbn Haldûn’un vermiş olduğu bilgiler ve detaylar, şimdiki bilimler tarihinin yalnızca
özet niteliğinde bir fihristi olabilir ve oldukça eksik kalır. Bilimler tarihi, zaten büyük bir deniz gibidir ve
şimdi bu denizi batının engin okyanusuyla birleştirmek gerekiyor.
Bu ise, doğu ve batı denizlerini (bilimlerini) bir araya getiren, yetkin bir edebiyatçının pek büyük ve
pek çok külfetli zahmetler göstermesine bağlıdır. İşte Midhat Efendi böyle zorlu bir işi üstlenmiştir.
Ahmet Cevdet Paşa